Konsultacje społeczne Czyste Powietrze 2026 – co się zmieni w programie? Kompletny przegląd proponowanych zmian

Czym są konsultacje społeczne i dlaczego warto wziąć udział?

Konsultacje społeczne to oficjalny proces, w ramach którego Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) zbiera opinie od mieszkańców, samorządów, organizacji pozarządowych i firm z branży budowlanej na temat planowanych zmian w programie. To rzadka okazja, by realnie wpłynąć na kształt zasad, które będą obowiązywać przez kolejne lata.

Konsultacje trwają od 16 lutego do 16 marca 2026 roku. W tym czasie zaplanowano trzy spotkania konsultacyjne: 24 lutego dla przedstawicieli samorządów, 25 lutego dla organizacji pozarządowych oraz 9 marca dla przedstawicieli branży wykonawczej.

Jeśli kiedykolwiek irytowały Cię skomplikowane procedury programu Czyste Powietrze – teraz jest najlepszy moment, by zgłosić swoje uwagi.

Skąd wynikają proponowane zmiany?

Program Czyste Powietrze w obecnej formie, finansowany ze środków Funduszu Modernizacyjnego, obowiązuje od 31 marca 2025 roku. Od tego czasu NFOŚiGW przeprowadził liczne spotkania z przedstawicielami gmin w całej Polsce i przeanalizował opinie zgłaszane przez uczestników programu.

Wnioski są jednoznaczne – część wymagań jest zbyt restrykcyjna i odcina od dofinansowania osoby, które naprawdę go potrzebują. Dlatego proponowane reformy skupiają się na trzech filarach: zwiększeniu dostępności programu, uelastycznieniu wymagań oraz lepszym dopasowaniu wsparcia do realnych możliwości beneficjentów.

Cel samego programu pozostaje bez zmian – poprawa jakości powietrza i redukcja emisji gazów cieplarnianych poprzez wymianę nieefektywnych źródeł ciepła oraz poprawę efektywności energetycznej 2,5 miliona budynków mieszkalnych do 2032 roku.

Łatwiejszy dostęp do programu – zmiany w wymogach dotyczących własności

Jedną z największych barier dla wnioskodawców był dotychczasowy wymóg posiadania budynku przez minimum 3 lata przed złożeniem wniosku. W praktyce oznaczało to, że osoba, która kupiła dom i chciała go wyremontować, musiała czekać trzy lata, ogrzewając się starym, kopcącym piecem.

Proponowane zmiany wprowadzają istotne odstępstwo: wnioskodawca, który nabył co najmniej 50% udziałów we własności budynku w drodze zakupu lub darowizny (na rzecz zstępnych, czyli dzieci lub wnuków), będzie mógł ubiegać się o dofinansowanie już po roku od nabycia. Dodatkowo, w przypadku nabycia w drodze spadku, minimalny okres posiadania w ogóle nie będzie miał zastosowania.

To zmiana, która otworzy program dla tysięcy nowych właścicieli. W Stargardzie i okolicach, gdzie obserwujemy intensywny obrót nieruchomościami – szczególnie starszymi domami wymagającymi gruntownej modernizacji – to wiadomość, na którą wielu czekało.

Jednocześnie proponuje się wprowadzenie wymogu posiadania minimum 50% udziałów we własności budynku lub lokalu mieszkalnego dla wszystkich poziomów dofinansowania. Ma to uszczelnić system i zapobiec sytuacjom, w których o dotację występowały osoby posiadające marginalne udziały.

Nowy rodzaj przedsięwzięcia – mniejsza termomodernizacja przy wymianie źródła ciepła

To jedna z najbardziej praktycznych zmian w całym pakiecie. Dotychczas budynki o wskaźniku zapotrzebowania na energię użytkową do ogrzewania w przedziale od 80 do 140 kWh/(m²·rok) musiały przy wymianie źródła ciepła przeprowadzić pełną termomodernizację obniżającą ten wskaźnik do poziomu poniżej 80 kWh/(m²·rok), ze zmniejszeniem o co najmniej 40%.

Nowa propozycja (przedsięwzięcie typu 2a) dopuszcza ograniczony zakres termomodernizacji, pod warunkiem że zakres ten będzie zgodny z audytem energetycznym, a zapotrzebowanie na całkowitą energię pierwotną zostanie zmniejszone o co najmniej 30%.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli Twój dom mieści się w tym przedziale energetycznym, nie będziesz musiał robić pełnego docieplenia, aby wymienić stary piec. Wystarczy, że audyt wykaże sensowny zakres prac i potwierdzisz 30-procentową redukcję zapotrzebowania na energię pierwotną.

Planowany termin dostępności tego rodzaju przedsięwzięcia to IV kwartał 2026 roku – po pozytywnym zakończeniu uzgodnień z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.

Bon na audyt energetyczny – koniec z płaceniem z góry

O bonie na audyt energetyczny pisaliśmy już na naszym blogu i teraz mamy oficjalne potwierdzenie – NFOŚiGW przedstawił konkretne zasady jego funkcjonowania w ramach konsultacji.

Bon na Audyt (BnA) to instrument wsparcia, który umożliwi potencjalnym wnioskodawcom przeprowadzenie audytu energetycznego bez angażowania środków własnych – jeszcze przed złożeniem wniosku o dofinansowanie.

Problem, który bon ma rozwiązać, jest realny: gminy sygnalizują, że wielu mieszkańców rezygnuje z wykonania audytu, bo nie chce ponosić kosztów z góry, nie mając pewności, czy wyniki audytu w ogóle potwierdzą możliwość uzyskania dotacji. W dotychczasowym modelu refundacja następowała dopiero po uzyskaniu wsparcia z programu.

Kluczowe zasady bonu na audyt:

• Skierowany jest do osób kwalifikujących się do najwyższego poziomu dofinansowania
• Dostępny będzie w gminach pełniących rolę operatorów
• Proponowana stawka za audyt: 1200 zł netto + VAT
• Gminy otrzymają dodatkowe środki finansowe w ramach porozumień z wfośigw
• Planowany termin wprowadzenia: II kwartał 2026 roku

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak działa audyt energetyczny w programie Czyste Powietrze i dlaczego jest tak istotny, zapraszamy do naszego kompletnego przewodnika.

Uproszczenia w składaniu wniosków i rozliczaniu dotacji

Konsultacje obejmują kilka istotnych usprawnień proceduralnych, które uczynią cały proces mniej frustrującym.

Samodzielne wypełnianie wniosków dla najwyższego poziomu dofinansowania. Dotychczas wnioski w najwyższym poziomie dofinansowania oraz dotacje z prefinansowaniem mogły być wypełniane i składane wyłącznie przez operatorów (gminy). Nowa propozycja zakłada, że wnioskodawcy lub ich pełnomocnicy będą mogli samodzielnie wypełniać formularze w Generatorze Wniosków o Dofinansowanie (GWD). Formularze będą poddawane walidacji na koncie indywidualnym, natomiast ich podpisanie i złożenie nadal będzie wymagało akceptacji operatora. To kompromis, który przyspiesza procedurę, nie eliminując kontroli jakości.

Wydłużenie czasu na rozliczenie zaliczki z 120 do 180 dni. To drobna, ale niezwykle istotna zmiana. Beneficjenci korzystający z prefinansowania zyskają dodatkowe 60 dni na rozliczenie wypłaconej zaliczki. Zmiana ma zostać zastosowana retroaktywnie – do wszystkich umów zawartych na podstawie wniosków złożonych od 31 marca 2025 roku.

Ujednolicenie wytycznych we wszystkich wfośigw. NFOŚiGW zapowiada ujednolicenie zasad rozpatrywania wniosków we wszystkich 16 wojewódzkich funduszach. Dodatkowo zostanie opublikowany doprecyzowany zakres prac termomodernizacyjnych, które można wliczać do kosztów kwalifikowanych. Koniec z sytuacjami, w których ten sam wniosek byłby zaakceptowany w jednym województwie, a odrzucony w innym.